Menu
A+ A A-

βιβλιοπαρουσίαση 2

Λάρισα, 13 Απριλίου 2019

Ομιλία
Μάξιμου Χαρακόπουλου
στην παρουσίαση του βιβλίου των Ελένης Γρίβα & Ιφιγένειας Κωφού:
«Η εναλλακτική αξιολόγηση στο σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον Σχεδιασμός και εφαρμογή περιγραφικών μεθόδων αξιολόγησης για τα γλωσσικά μαθήματα»

 

Φίλες και φίλοι,

Πραγματικά είμαι εξαιρετικά χαρούμενος που είχα την ευκαιρία να διαβάσω αυτό το βιβλίο, και θέλω εκ προοιμίου να ευχαριστήσω τις συγγραφείς, την Ελένη Γρίβα και την Ιφιγένεια Κωφού για την τιμή να πω μερικές σκέψεις για την εκπαίδευση στην παρουσίασή του στη Λάρισα.

Ως τομεάρχης παιδείας της Νέας Δημοκρατίας για περίπου 1,5 χρόνο, κατά τον οποίο ετοιμάσαμε και τον κορμό του κυβερνητικού μας προγράμματος, είχα την δυνατότητα να γνωρίσω σε όλες τις πλευρές του το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας, καθώς και να πληροφορηθώ όλο το φάσμα των προβλημάτων του, που δυστυχώς, είναι ουκ ολίγα.
Όσα έμαθα, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα πολύτιμα, και ελπίζω το έργο που κάναμε να έχει την ευκαιρία να αξιοποιηθεί σύντομα.

Τις τελευταίες δεκαετίες πραγματοποιείται στον τομέα της Εκπαίδευσης μια πραγματική επανάσταση σε πλανητικό επίπεδο. Η επιτάχυνση της παγκοσμιοποίησης που επέφεραν οι νέες μορφές επικοινωνίας, η έκρηξη στις μεταφορές, η υπέρβαση των ιδεολογικών εμποδίων μεταξύ διαφορετικών πολιτικών συστημάτων, δημιούργησαν ένα νέο τοπίο στην εκπαιδευτική διαδικασία παγκοσμίως.

Τα παραδοσιακά σχολεία, τα οποία όσοι τα ζήσαμε και μάθαμε τα πρώτα μας γράμματα εκεί, όσο και να τα νοσταλγούμε, αποτελούν πια ένα μακρινό παρελθόν. Το εύρος και το μέγεθος των πληροφοριών που διοχετεύονται στους σχολικούς χώρους είναι ασύλληπτα. Ωστόσο, οι νέες συνθήκες δημιουργούν και νέες ανάγκες, όπως και νέα προβλήματα, που χρήζουν αντιμετώπισης.

Η Ελλάδα, δυστυχώς, παρά την πρόοδο που έχει να επιδείξει στην τεράστια διεύρυνση σε σχολικά κτίρια και εκπαιδευτικό προσωπικό, βρίσκεται στα πίσω βαγόνια της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης. Και αυτό παρά το γεγονός ότι όλες τις προηγούμενες δεκαετίες έλαβαν χώρα συνεχείς μεταρρυθμίσεις. Ή μάλλον ίσως γι’ αυτό! Γιατί οι πλείστες μεταρρυθμιστικές απόπειρες, δεν είχαν συνοχή, όραμα, αλλά αντιθέτως επικεντρώθηκαν στη διαχείριση του σχολείου ως προθάλαμο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Δηλαδή, πώς θα γίνονται οι εισαγωγικές εξετάσεις.

Επιπλέον, επηρεάστηκαν από δύο βασικά στοιχεία:
Το ένα ο φόβος των κυβερνήσεων μην σπάσουν αυγά, να μην προκαλέσουν δηλαδή λογικές του παρελθόντος, παρά το γεγονός ότι αυτές λειτουργούσαν υπονομευτικά στην ίδια την ουσία της εκπαίδευσης. Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, που τόσο έχει δαιμονοποιηθεί, σε βαθμό που να ταυτίζεται από όσους την ξορκίζουν με απολύσεις, είναι ένα διαχρονικά επίκαιρο παράδειγμα.

Και το δεύτερο ήταν η προσπάθεια να κερδηθούν πόντοι ενόψει των εκλογών από συγκεκριμένες κατηγορίες ενδιαφερόμενων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πρόσφατες εξαγγελίες για κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων.

Ο αείμνηστος Γεώργιος Ράλλης στο βιβλίο του «Ώρες ευθύνης» για το πώς έχασε τις εκλογές του 1981 γράφει ότι όπως του εκμυστηρεύθηκε πρόεδρος Νομαρχιακής Οργάνωσης του κόμματος ούτε η σύζυγός του δεν ψήφισε ΝΔ γιατί το παιδί τους θα έδινε πανελλήνιες, τις οποίες είχε υποσχεθεί ότι θα καταργήσει ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Το μέγα πρόβλημα, λοιπόν, παρέμενε, η έλλειψη ενός οράματος. Γιατί ναι μεν το σχολείο του 21ου αιώνα δεν έχει σχέση με τα σχολειά της ελληνικής επαρχίας του 20ού αιώνα. Δεν πρέπει, όμως, να λησμονούμε ότι εκείνη την πραγματικά ηρωική περίοδο, ο δάσκαλος, παρά το συντηρητισμό που χαρακτήριζε συχνά τη διδασκαλία του, είχε την έγνοια των παιδιών, όχι μόνον για να μάθουν γράμματα –που πολλές φορές ήταν πολύ πιο στέρεα από αυτά που μαθαίνουν οι σύγχρονοι μαθητές- αλλά και την διαμόρφωσή τους ως ανθρώπων.

Κι αυτό, φοβούμαι ότι σήμερα έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα. Τα παιδιά πηγαίνουν σε ένα σχολείο γεμάτο γνώσεις. Το σχολείο, όμως, θα πρέπει να είναι και μια ηθική πυξίδα. Πολλές φορές ξεχνούμε ότι τα παιδιά δεν είναι ηλεκτρονικοί υπολογιστές για να συσσωρεύουν μόνον πληροφορίες, ούτε βεβαίως μόνον αυριανοί εργαζόμενοι και καταναλωτές, είναι πρωτίστως πολίτες.

Αυτό σημαίνει –όπως μας έχουν διδάξει με τον πλέον ολοκληρωμένο τρόπο οι αρχαίοι Έλληνες- άνθρωποι συγκροτημένοι, ελεύθεροι, με ηθικές αρχές και αξίες. Επομένως οφείλουμε να εξετάζουμε κάθε αλλαγή που προτείνεται και προωθείται στην εκπαίδευση μέσα από αυτό ακριβώς το πρίσμα.

Αυτές τις ημέρες, συμπτωματικά, λαμβάνει χώρα μια ακόμη μεταρρύθμιση, με το νομοσχέδιο που προωθεί η νυν ηγεσία του υπουργείου Παιδείας. Η πρώτη ανάγνωση δείχνει ότι και αυτή, δυστυχώς, είναι μια από τα ίδια και χειρότερα. Ένα συνονθύλευμα αποφάσεων, που έχουν ληφθεί ακριβώς για τους λόγους που ανέφερα πιο πάνω, και χωρίς να απαντά στις πραγματικές ανάγκες της εκπαίδευσης και των ίδιων των νέων μας.

Αναφέρω για παράδειγμα την κατάργηση με μια μονοκονδυλιά των ΤΕΙ της χώρας και την διανομή τους στα ΑΕΙ. Ένα μέτρο που υποβιβάζει στην πραγματικότητα την τεχνολογική εκπαίδευση στη χώρα μας, αντί να της δώσει τη θέση που της αξίζει, και προσθέτει προβλήματα στο σύνολο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το «ζουμί» και πάλι της μεταρρύθμισης, οι πανελλαδικές εξετάσεις, που αφού επί 4 χρόνια κάθε μέρα καταργούνταν, τώρα έρχεται ένα σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, που εγείρει ζητήματα ισονομίας. Ταυτόχρονα καταργούνται τα Λατινικά από τα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα, ενώ υποβαθμίζονται περαιτέρω τα Πρότυπα και τα Πειραματικά Σχολεία.

Τι διαπιστώνουμε από αυτές τις αλλαγές; Ότι ο καημός του νομοθέτη είναι πώς θα κολακέψει κάποια στρώματα, δυνητικών ψηφοφόρων, και πώς θα μειώσει περαιτέρω την όποια αξιολόγηση. Εδώ βρίσκεται η μαγική λέξη–τρόμος για μερικούς, οπαδούς της θεωρίας ότι αριστεία ίσον ρετσινιά. Η αξιολόγηση, άλλωστε, είναι και το βασικό θέμα που πραγματεύεται το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα.

Για δεκαετίες επικράτησε μια ιδιόμορφη κουλτούρα στην Ελλάδα, που ταύτιζε την όποια αξιολόγηση με τον αυταρχισμό –ίσως ως αντίδραση σε πρότυπα άλλων εποχών. Αυτή όμως η εμμονή κατέληξε να συνιστά τροχοπέδη στην πρόοδο.

Στο άκρως ενδιαφέρον επιστημονικό πόνημα της Έλενας Γρίβα και της Ιφιγένειας Κωφού παρουσιάζονται εναλλακτικοί τρόποι αξιολόγησης των μαθητών, που φιλοδοξούν να απαντήσουν στα σύγχρονα και διαρκώς μεταβαλλόμενα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Παρουσιάζονται μοντέλα, που ήδη εφαρμόζονται στο εξωτερικό, και που αποδίδουν στον έναν ή τον άλλον βαθμό. Χωρίς να πιθηκίζουμε, οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψη βέλτιστες πρακτικές άλλων εκπαιδευτικών συστημάτων και να τις προσαρμόζουμε στη δική μας πραγματικότητα.

Το βιβλίο αυτό, που έχω την τιμή να είμαι εκ των παρουσιαστών του, είναι αναμφίβολα μια συμβολή δημιουργικού προβληματισμού για το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Και πιστεύω πρέπει να τύχει ιδιαίτερης προσοχής από την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Η κεντρική ιδέα του βιβλίου, που διατρέχει τη μελέτη των συγγραφέων, είναι ο μαθητής να αξιολογείται με πολλαπλά κριτήρια, με στόχο πάντοτε την δική του συμμετοχή στην εκπαιδευτική δραστηριότητα, κυρίως στα μαθήματα της γλώσσας, και την αφομοίωση των μαθημάτων του. Αλλά, πάντως, μιλούμε για αξιολόγηση. Διότι χωρίς αυτήν χάνεται το κίνητρο για τον μαθητή να προσπαθήσει περισσότερο, άρα είναι εις βάρος του, ενώ ταυτοχρόνως οδηγούμαστε σε μια ισοπέδωση προς τα κάτω.

Ανάλογες θεωρίες που παλαιότερα είχαν επαγγελθεί ως επαναστατικές απέτυχαν παταγωδώς στην πράξη, με αποτέλεσμα οι εμπνευστές τους να τις αντικαταστήσουν πολύ γρήγορα. Γιατί το αποτέλεσμα ήταν να επικρατήσει η φιλοσοφία της ήσσονος προσπάθειας, της αποφυγής του κόπου, η επικράτηση της αδικίας, που είναι και η μεγαλύτερη ανισότητα.
Δεν χρειάζεται φαντασία να μαντέψουμε τι συμβαίνει όταν γενιές νέων «διαπαιδαγωγούνται» κατ’ αυτόν τον τρόπο και ποια είναι η συμπεριφορά τους ως ενήλικες.
Νομίζω ότι αξίζει να θυμίζουμε στα παιδιά την αξία της ρήσης των αρχαίων ημών προγόνων ότι «τα αγαθά κόποις κτώνται».

Σε κάθε περίπτωση, δεν θα ανακαλύψουμε εμείς την Αμερική, και ο παγκοσμιοποιημένος κόσμος μας δεν μας αφήνει περιθώρια περαιτέρω αργοπορίας. Είμαστε υποχρεωμένοι να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται, όχι ισοπεδώνοντας και ακυρώνοντας τα υπάρχοντα, αλλά συμπληρώνοντάς τα με νέες μεθόδους.

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι και από την επιτυχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, μαζί με την οικονομία και το δημογραφικό πρόβλημα, θα κριθεί και η δυνατότητα της χώρας να ξεφύγει οριστικά από το σπιράλ της κρίσης στο οποίο έχει εισέλθει. Η ευθύνη μας, ως εκ τούτου, από όποια θέση ευθύνης βρισκόμαστε, είναι πολύ μεγάλη.
Τουλάχιστον από την μεριά μας έχουμε ξεκαθαρίσει ότι θα επιδιώξουμε ένα σχολείο με αξιολόγηση για όλους, όπου θα συνυπάρχει αρμονικά και συμπληρωματικά η επιβράβευση των αρίστων με την παροχή ίσων ευκαιριών και κινήτρων για όλους τους μαθητές.

Και βεβαίως, η αναβάθμιση του δημόσιου σχολείου πρέπει να είναι στόχος όλων μας, καθώς παραμένει ο βασικός πυλώνας της εκπαίδευσης, εκεί που ο γιός και η κόρη του κτηνοτρόφου, του γεωργού, του εργάτη και του άνεργου θα έχουν πάντα τις ίδιες ευκαιρίες για την απόκτηση γνώσης, ανάδειξης και κοινωνικής καταξίωσης.

Τελειώνοντας, να συγχαρώ τις συγγραφείς για την εξαιρετική δουλειά τους και να τονίσω και πάλι ότι το βιβλίο μπορεί και πρέπει να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την επιστημονική κοινότητα. Ελπίζω οι προτάσεις που παρουσιάζονται στις σελίδες του, να αποτελέσουν αφορμή προβληματισμού για το σύστημα αξιολόγησης των μαθητών στα σχολεία μας, προς όφελος πρωτίστως των μαθητών, αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας.

Καλοτάξιδο!

βιβλιοπαρουσίαση 1

back to top