Χρησιμοποιούμε τα cookies στην ιστοσελίδα μας, σύμφωνα με την Οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Μάξιμος Χαρακόπουλος | Νέα Δημοκρατία - Ομιλία Μ. Χαρακόπουλου στην παρουσίαση του βιβλίου της Άννας Καρακασίδου-Μπίσκα
Menu
A+ A A-

Παρουσίαση βιβλίου Καρακασίδου 1

Λάρισα, 19 Μαΐου 2017

Ομιλία
Μάξιμου Χαρακόπουλου
στην παρουσίαση του βιβλίου της Άννας Καρακασίδου-Μπίσκα: «Επώδυνα μυστικά – Λυτρωτικές αλήθειες»

«Φίλες και φίλοι,
Θέλω καταρχάς να ευχαριστήσω την καλή φίλη Άννα Καρακασίδου-Μπίσκα που μου εμπιστεύθηκε την παρουσίαση και αυτού του βιβλίου της. Πρόκειται για ένα λογοτεχνικό πόνημα που υφαίνεται πάνω στην ιστορία. Στην τραγική ιστορία του ποντιακού ελληνισμού, στη γενοκτονία του, στην εκτόπισή του από την πατρίδα του, στην εξάλειψη της πανάρχαιας παρουσίας του, στην αναγκαστική εν κρυπτώ επιβίωση των υπολειμμάτων του.
Και η παρουσίαση ανήμερα της ημέρας μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων είναι και ένα μνημόσυνο στους εκατοντάδες χιλιάδες αδελφούς μας που υπήρξαν θύματα ενός οργανωμένου απάνθρωπου σχεδίου που είχε στόχο την εξαφάνιση των Χριστιανών της καθ’ ημάς Ανατολής.
Αλλά δεν πρόκειται μόνον για την καταγραφή αναμνήσεων από τις προσωπικές τραγωδίες, τις οδύσσειες των ηρώων που παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου. Είναι κάτι πολύ περισσότερο, είναι η ανασύνθεση μιας εποχής, μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα, τις ψυχικές τους διακυμάνσεις, τους εσωτερικούς τους αγώνες και τέλος η επιθυμία ή η ανάγκη για ανακάλυψη της αλήθειας που είναι και ένα είδος ολοκλήρωσης του δράματος που ξεκίνησε πριν από έναν περίπου αιώνα.
Είναι πανθομολογούμενο ότι η λογοτεχνία έχει την ευχέρεια να αποδώσει τα ιστορικά γεγονότα σε τέτοιες διαστάσεις που αδυνατεί να το κάνει η καθαρή ιστορία.
Η λογοτεχνική γραφίδα αναδεικνύει κάθε πλευρά, ορατή και αθέατη, του σκηνικού που διαδραματίζονται οι ιστορικές πράξεις. Ανασυνθέτει στη λεπτομέρειά τους το φυσικό περιβάλλον, τα χωριά και τις πόλεις, τις φορεσιές και την καθημερινότητά των ανθρώπων, αλλά και τις βαθύτερες σκέψεις, τα συναισθήματά τους, τις εσωτερικές αλλαγές και μεταμορφώσεις που επισυμβαίνουν παράλληλα με τα ιστορικά δρώμενα.
Αυτό το πολυδιάστατο παζλ είναι μια πολύ δύσκολη διαδικασία, πολύ πιο δυσχερής από το να συγκεντρωθούν ημερομηνίες και γεγονότα, από το να καταγραφούν οι εξωτερικές, πολιτικές και οικονομικές αιτίες που τα προκάλεσαν, όπως και οι συνέπειές τους. Η κατάδυση στα ανθρώπινα άδυτα είναι επιχείρημα ριψοκίνδυνο και περιπετειώδες. Αλλά όταν πετυχαίνει παράγει διαχρονικά αποτελέσματα.
Πόσο ελλιπέστερη θα ήταν η εικόνα που θα είχαμε για τα λίκνα του ελληνικού πολιτισμού στη Μικρά Ασία, στην Ιωνία, στον Πόντο, στην Καππαδοκία, πόσο πιο αδύνατη θα ήταν η σχέση μας μαζί τους και στα όσα ανείπωτα συνέβησαν αν δεν υπήρχαν κάποια σπουδαία λογοτεχνικά έργα.
Και φέρνω για παράδειγμα, τα “Ματωμένα Χώματα” της Διδούς Σωτηρίου, το “Νούμερο 31328” του Ηλία Βενέζη –που ειρήσθω εν παρόδω έγινε ταινία από τον πρόσφατα εκλιπόντα Νίκο Κούνδουρο, ταινία που θάφτηκε για να μην θιχτούν οι απόγονοι των δραστών, αλλά και το “Στου Χατζηφράγκου” του Κοσμά Πολίτη, που αναδεικνύει τη Σμύρνη πριν την καταστροφή της.
Θα πρόσθετα ακόμη τη “Λωξάνδρα” της Μαρίας Ιορδανίδου και το σχετικά πρόσφατο “Ούτε το όνομά μου” της Θέα Χάλο, που μιλά και αυτή με τρόπο συγκλονιστικό για την Οδύσσεια των Ελλήνων του Πόντου. Και φυσικά κι άλλα πολλά, λιγότερο ή περισσότερο γνωστά, που συνθέτουν την μεγάλη τοιχογραφία του ελληνισμού της καθ΄ ημάς Ανατολής, του ελληνισμού που έπαψε να υφίσταται ξαφνικά και αποτρόπαια, έπειτα από 3 χιλιάδες χρόνια.
Σ΄ αυτή την χορεία της διατήρησης της βαθιάς μνήμης ανθρώπων, τοπίων, βιωμάτων φιλοδοξεί να προσθέσει τη δική της ψηφίδα και η Άννα Καρακασίδου-Μπίσκα με το βιβλίο της “Επώδυνα Μυστικά Λυτρωτικές Αλήθειες”.
Η συγγραφέας ιχνηλατεί ορισμένα πρόσωπα της μεγάλης τραγωδίας της Γενοκτονίας των Ποντίων –αλλά και των απογόνων τους. Εκεί που χάθηκαν πάνω από 350 χιλιάδες άνθρωποι, είτε από το σπαθί του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας είτε από τις κακουχίες που εσκεμμένα εκτέθηκαν και είχαν σκοπό την εξόντωσή τους.
Εκεί που εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι ξεσπιτώθηκαν άρον-άρον, αφήνοντας πίσω για πάντα σπίτια, εκκλησιές, προγόνους και όνειρα, και έφυγαν ως πρόσφυγες για να ξεκινήσουν μια νέα αρχή. Άνθρωποι που στις καρδιές τους έμενε πάντα μέχρι να φύγουν από τον κόσμο αυτό μια χαίνουσα ανοιχτή πληγή, μια ακατανίκητη νοσταλγία για ό,τι άφησαν πίσω τους.
Άνθρωποι που έπεσαν θύματα ενός σατανικού σχεδίου αποχριστιανοποίησης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, για να εξυπηρετηθούν συγκεκριμένα συμφέροντα, πολιτικά και οικονομικά. Ένα σχέδιο που συμπεριελάμβανε ακόμη τους Έλληνες της Ιωνίας, τους Αρμένηδες και τους Ασσύριους αλλά και όλους τους άλλους, από κάθε περιοχή, από την Καππαδοκία, την Πόλη, την Ίμβρο και την Τένεδο, που σε διαφορετικές χρονικές στιγμές αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, στο όνομα της τουρκικής καθαρότητας.
Το που οδήγησε αυτή η ιδεοληψία το βλέπουμε σήμερα καθαρά στα τεκταινόμενα της γείτονος που προσπαθεί να γυρίσει το ρολόι της ιστορίας στο παρελθόν και να αναστήσει το οθωμανικό απολίθωμα, διολισθαίνοντας στον αυταρχισμό και στον ισλαμιστικό ολοκληρωτισμό. Και γι’ αυτό και οι απόγονοι των δραστών αρνούνται ακόμη να αναγνωρίσουν αυτό το έγκλημα που διαπράχθηκε τότε και αντιθέτως το συνεχίζουν εφαρμόζοντας σήμερα πια τη γενοκτονία της μνήμης με την μετατροπή εκκλησιών σε τεμένη.
Μετέτρεψαν την Αγία Σοφία των Μεγαλοκομνηνών στην Τραπεζούντα σε τζαμί, την Αγία Σοφία στη Νίκαια, την Αγία Σοφία στην Ανδριανούπολη. Και δεν κρύβουν ότι επιθυμούν διακαώς την μετατροπή και αυτής της Αγιασοφιάς στην Πόλη, του συμβόλου της οικουμενικής ορθοδοξίας, σε τζαμί.
Στο βιβλίο της η Άννα Καρακασίδου-Μπίσκα ανασύρει από τη λήθη συγκλονιστικές προσωπικές περιπέτειες, μικρές ιστορίες εντός της μεγάλης Ιστορίας. Όπως
• του μωρού που έπρεπε να στραγγαλισθεί από τους γονείς του για να επιζήσουν οι υπόλοιποι στον ταξίδι της σωτηρίας, παρά το ότι «η έλευση στη ζωή ενός βρέφους είναι η έλευση ενός αγγέλου στη γη (σελ. 19)», και σώθηκε ως εκ θαύματος και μεγαλώνοντας έγινε Τούρκος αστυνομικός που μισούσε τους Έλληνες,
• του παιδιού που έμεινε ορφανό και αποπαίδι σε έναν κόσμο εχθρικό, για να γίνει ληστής,
• του παλληκαριού που σώθηκε δυο φορές την ίδια μέρα από τον θάνατο, για να σωθεί από τον γέροντα που έμεινε τελευταίος κλειδοκράτορας στο αποψιλωμένο από κατοίκους χωριό του,
• τους νέους που ανακάλυπταν έκπληκτοι τις ελληνικές τους ρίζες.
Τελικά, όμως, μήπως αυτό δεν είναι η πραγματική Ιστορία; Οι μικρές, καθημερινές, προσωπικές ιστορίες και οι σχέσεις που τις δένουν μεταξύ τους; Σχέσεις που διαταράσσονται βίαια όταν ενσκήπτει η λαίλαπα του πολέμου.
Μέχρι να βρεθώ μεταπτυχιακός υπότροφος στην Κωνσταντινούπολη, θεωρούσα υπερβολικές τις αναφορές σε κρυπτοχριστιανούς και Ρωμιούς που δεν αντηλλάγησαν με βάση τη συνθήκη της Λοζάνης.
Στην φοιτητική εστία που φιλοξενούμουν μια μέρα οι συγκάτοικοί μου, Τούρκοι φοιτητές, μου παρουσίασαν έναν φοιτητή λέγοντας μου «sizden kalan biri’dir / είναι ένας από εσάς που έμεινε». Ήταν ένας φοιτητής, μικρό το δέμας, από τη Ριζούντα, σημερινό Ρίζε, γενέτειρα και του προέδρου Ερντογάν.
Ποντιακά δεν μιλώ, αλλά αν δώσει κανείς προσοχή καταλαβαίνει, καθώς βάση τους είναι τα αρχαία ελληνικά. Θυμάμαι ότι μου πρόσφερε ένα αχλάδι ως απίδι. Είπαμε να τα ξαναπούμε. Τον αναζήτησα, αλλά μου είπαν ότι έφυγε στο χωριό του.
Θυμούμαι, επίσης, ότι αργότερα όταν έμενα σε ένα κελί που μου παραχώρησε το πατριαρχείο στην εκκλησία της Ευαγγελίστριας στο Boyacikoyi / Βαφεοχώριον του Βοσπόρου, όπου βοηθούσα τον κύριο Μιχάλη στο ψαλτήρι στα αναγνώσματα, πρόσεξα ανάμεσα στο ελάχιστο εκκλησίασμα –τόσο λίγοι που γνωριζόμασταν όλοι- έναν ξένο. Ρώτησα και έμαθα ότι ερχόταν από την άλλη πλευρά του Βοσπόρου, από το Kadikoyi, προκειμένου στην περιοχή του να μην αποκαλυφθεί ότι ήταν χριστιανός.
Θυμούμαι επίσης πρωτοσέλιδο του περιοδικού Aktuel εκείνη την εποχή με ολοσέλιδη φωτογραφία μιας ηλικιωμένης με γαλάζια μάτια, που κοίταγαν ευθέως το φακό, με μια ξανθή γάτα στα γόνατά της, της Φατμέ, να λέει «εγώ τουρκικά δεν ξέρω και τα ρωμαίικα δεν τα έμαθα από τον αέρα».
Χιλιάδες ελληνόφωνοι κρυπτοχριστιανοί δεν μπόρεσαν να έρθουν στην Ελλάδα, καθώς στη συνθήκη της Λοζάνη ως κριτήριο ανταλλαγής των πληθυσμών δεν ελήφθη η γλώσσα αλλά η θρησκεία. Έτσι ήρθαν ως ανταλλάξιμοι οι Ρωμιοί Ορθόδοξοι της Καππαδοκίας, της Πισιδίας, του Δυτικού Πόντου και άλλοι που ήταν τουρκόφωνοι, όχι, όμως, οι ελληνόφωνοι κρυπτοχριστιανοί.
Στη διάρκεια της διδακτορικής μου διατριβής είχα εντοπίσει σπαρακτική επιστολή κρυπτοχριστιανών από το Σταυρί στο Ερζερούμ προς το προξενείο μας στην Πόλη, οι οποίοι, με αφορμή την έλευση του Ελευθερίου Βενιζέλου για την υπογραφή της ελληνοτουρκικής φιλίας του 1930, ζήταγαν να τους επιτραπεί να έρθουν στην Ελλάδα. Δυστυχώς, το ελληνικό κράτος δεν θέλησε να ανοίξει αυτό το κεφάλαιο.
Πρόπερσι, κατά το ετήσιο προσκύνημα του Οικουμενικού Πατριάρχη στην Καππαδοκία, μαζί με τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ένωσης Καππαδοκικών Σωματίων επισκεφθήκαμε τη γενέτειρα των παππούδων του, το Μισθί, απ’ όπου πρόσφυγες έχουν εγκατασταθεί και στη Μάνδρα, προκειμένου να δούμε τις εργασίες αποκατάστασης της δωδεκάτρουλης εκκλησίας των Αγίων Βασιλείου και Βλασίου.
Εκεί ο εργάτης, ο Χασάν, όταν άκουσε ότι είμαστε Έλληνες άρχισε να μας μιλάει στα ρούμτζα, τα ρωμαίικα, δηλαδή ποντιακά. Ήταν από την Τραπεζούντα, και προς αναζήτηση εργασίας βρέθηκε στην Προύσα όπου και παντρεύτηκε. Με ρώτησε για ποιο λόγο στο δάπεδο του ναού υπήρχε δεξιά και αριστερά ένα μακρόστενο κενό. Του απάντησα ότι εκεί ήταν τα στασίδια. Δεν κατάλαβε. Όταν του εξήγησα, αναφώνησε «Α, τα σκαμνία». Τον ρώτησα αν τα παιδιά του μιλούνε ρούμτζα. Δυστυχώς, μου είπε δεν θα μάθουν γιατί ούτε η γυναίκα του ξέρει, ούτε η μάνα του είναι μαζί του.
Έτσι χάνεται σιγά-σιγά η γλώσσα, αλλά πλέον με το διαδίκτυο πολλοί στον ιστορικό Πόντο αρχίζουν να αναρωτιούνται για την πραγματική καταγωγή τους. Στην Τουρκία των αντιφάσεων που διώκει τον ελληνόφωνο συγγραφέα του βιβλίου “Pontos kulturu / Ο πολιτισμός του Πόντου» Ομέρ Ασάν, γυρίστηκε η πολύ καλή ταινία που αναδεικνύει το πρόβλημα των κρυπτοχριστιανών «Yureyini sor / Ρώτα την καρδιά σου» που υπάρχει και με ελληνικούς υπότιτλους.
Η όσμωση Ποντίων προσφύγων από την Ελλάδα και τον ιστορικό Πόντο, που βρέθηκαν μετανάστες στη Γερμανία και τραγουδούν ίδια τραγούδια και χορεύουν τους ίδιους χορούς, ήταν ένα σοκ για αμφότερους και αφορμή αναζήτησης της ταυτότητας όσων έχουν μείνει στις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής.

Φίλες και φίλοι,
Η συγγραφέας στηλιτεύει τον πόλεμο, ως μια παρέκκλιση του φυσικού νόμου και της ανθρώπινης φύσης. Κι όπως γράφει «Πατρίδες, μέρη αγαπημένα, μνημεία, δημιουργήματα, πολιτισμοί, κόποι ολόκληρης ζωής περνάνε στα χέρια άλλων, αλλάζουν ταυτότητα. Είναι τα κλεμμένα όνειρα των ανθρώπων, που υφαρπάζονται βίαια. Το χειρότερο όμως όλων είναι ο πόνος και η συμφορά, που επιφέρει ο πόλεμος γιατί χάνονται ψυχές, παλληκάρια σκοτώνονται, οικογένειες ξεκληρίζονται, μικρά παιδιά βρίσκονται έρμαια της τύχης χάνουν την ταυτότητά τους, αλλάζουν ταυτότητα, και όλα αυτά δεν επέρχονται ανώδυνα, αλλά συμβαδίζουν με ψυχικά κατάλοιπα» σελ. 169
Θεωρώ ότι το στοιχείο που κάνει αυτό το βιβλίο ιδιαίτερο, και το οποίο πρέπει να πούμε ότι διαβάζεται μονορούφι, αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει είναι η επίμονη προσπάθεια να ολοκληρωθεί ο κύκλος ή ορθότερα οι πολλοί κύκλοι που έμειναν ανοικτοί. Είναι η ανάδειξη της αδήριτης ανάγκης να πληρωθούν οι λογαριασμοί που άνοιξαν για τους πρωταγωνιστές του βιβλίου, που οι περισσότεροι έχουν δύο ονόματα και ταυτότητες. Του Δωρόθεου-Κενάν, του Ερντογάν-Ιορδάνη, της Μελπωμένης-Μελέκ.
Είναι η αποκάλυψη των μυστικών που κρατούσε μέσα της η ζωή ή κάποιοι από τους πρωταγωνιστές. Η υποχρέωση αυτά τα μυστικά να δουν και πάλι το φως της ημέρας, γιατί μόνον έτσι θα ερχόταν η λύτρωση, η κάθαρση, κατά την δομή της αρχαίας τραγωδίας.
Και αυτή η διαδικασία, η νομοτελειακή, η αναπόφευκτη, ξετυλιγόταν είτε από τη θέληση των ίδιων των προσώπων του δράματος είτε από την ίδια τη ζωή. Ή όπως το γράφει η συγγραφέας «Η μοίρα έρχεται μόνη της και αποδίδει δικαιοσύνη και βρίσκεται τόσο κοντά αλλά και τόσο μακριά από τα θέλω των ανθρώπων». Σελ. 96
Ποιο είναι, όμως, κάθε φορά το κυρίαρχο μυστικό, τι είναι αυτό που καλύπτεται και πρέπει να αποκαλυφθεί, τουλάχιστον από τους και προς τους πρωταγωνιστές; Είναι η μαγική λέξη ταυτότητα. Το ποιος πραγματικά βρίσκεται στο βάθος, πίσω από το κοινωνικό και το συγκυριακό παραπέτασμα.
Η πορεία προς αυτήν την αποκάλυψη δεν είναι ένα παιχνίδι ικανοποίησης, όπως σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Είναι ένα επίπονο, οδυνηρό και επικίνδυνο ταξίδι αυτογνωσίας. Κι αυτό αφορά και όλους εκείνους που έμειναν στα εδάφη του Πόντου, με αλλαγμένη ταυτότητα, για να γλυτώσουν το μαχαίρι. Και κράτησαν κρυφή την αληθινή τους ταυτότητα ακόμη και από τα παιδιά τους. Οι χιλιάδες κρυπτοχριστιανοί που, εξωτερικά εμφανίζονται ως πιστοί μουσουλμάνοι, και μέσα τους προσεύχονται στην Παναγία.
Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, όλοι. Όταν η ταυτότητα για έναν άνθρωπο είναι δομικό στοιχείο της ύπαρξής του, όταν χωρίς αυτήν, ή όταν αυτή είναι ελλιπής, χάνει την ακεραιότητά του, πώς δικαιολογείται αυτή η επίθεση εναντίον της ταυτότητας στη χώρα μας; Γιατί αυτό συμβαίνει εδώ και καιρό. Μια ολομέτωπη επίθεση σε κάθε στοιχείο που συγκροτεί την ελληνική ταυτότητα, τη γλώσσα, την ιστορία, τις παραδόσεις, τη θρησκεία. Κάποιοι κύκλοι τυφλωμένοι από ιδεοληψίες και εμμονές θέλουν να αλλοιώσουν και να εξαφανίσουν ει δυνατόν ότι μας κάνει αυτό που είμαστε.
Είναι άραγε τυχαίο ότι οι ίδιοι κύκλοι αρνούνται τον όρο Γενοκτονία για τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας, αλλά και εν γένει των Χριστιανών της Ανατολής; Ασφαλώς και όχι. Και αν οι χριστιανοί αδελφοί μας στην Τουρκία κρύβονται για να επιβιώσουν από την εκδικητικότητα των αλλόδοξων, εδώ στην Ελλάδα έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια εσωτερική καταπίεση, πιο ύπουλη και ίσως και πιο επικίνδυνη, που ξεκίνησε με το «Συνωστισμό» της κ. Ρεπούση.
Γι’ αυτό και ο αγώνας για την ταυτότητα και τη μνήμη είναι αγώνας ζωής του ελληνισμού. Δεν είναι αγώνας οπισθοφυλακής για ξεχασμένες ιστορίες. Είναι για το σήμερα και κυρίως το αύριο. Για έναν κόσμο που δεν θα έχει χάσει την ψυχή του.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι βιβλία σαν της Άννας Καρακασίδου-Μπίσκα προσφέρουν πολύτιμη συμβολή για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Και σας το συστήνω ανεπιφύλαχτα.

Άννα καλοτάξιδο!»

back to top