Menu
A+ A A-
ΜΑΞΙΜΟΣ ΜΟΣΧΑ 2 1
Μόσχα, 23 Οκτωβρίου 2019
 
Ομιλία του Μάξιμου Χαρακόπουλου
στο Φόρουμ «Θρησκεία και Κοσμος: θρησκεία και οικολογία»
 
«Ο σεβασμός στην κτίση, σεβασμός στον Δημιουργό και κτίστη των απάντων»
 
Κυρίες και κύριοι,
 
Στην Γένεση, η εντολή του Θεού προς τους πρωτοπλάστους ήταν σαφής «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς» (Γέν. α’ 28).
Κι αυτό πράττει η ανθρωπότητα από την αυγή της εμφάνισής της στην γη.
Όμως αυτό το «κατακυριεύσατε» σήμαινε μήπως κυριαρχία χωρίς όρια, σήμαινε καταστρατήγηση των νόμων της λειτουργίας της φύσης και των λεπτών ισορροπιών της βιόσφαιρας.
Δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν να σήμαινε κάτι ανάλογο, γιατί πέραν της καταστροφής που θα επέφερε, θα καταδείκνυε ως πρότυπο τον εγωιστικό, ατομιστή και ναρκισσιστικό άνθρωπο. Το αντίστροφο δηλαδή από την πρόθεση του Δημιουργού, καθώς είπε στον άνθρωπο για τον κόσμο «ἐργάζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάσσειν» (Γεν. β΄ 15). Να τον φυλάει, λοιπόν, να τον προστατεύει, όχι να τον καταστρέφει.
Ο σεβασμός αυτός στην λεπτή γραμμή ισορροπίας ανθρώπινης δραστηριότητας και φυσικού περιβάλλοντος διέκρινε τους ανθρώπινους πολιτισμούς όλων των εποχών και ηπείρων. Τουλάχιστον ενυπήρχε στον ιερό πυρήνα των αξιών τους που αναπαραγόταν από γενιά σε γενιά, ως προαπαιτούμενο συλλογικής επιβίωσης.
Η ίδια η φύση στον χριστιανισμό είχε ιερότητα, ως δημιούργημα του Θεού, αλλά και ο ίδιος ο άνθρωπος έβλεπε τον εαυτόν του ως αδιάσπαστο τμήμα της φύσης.
Ο νεωτερικός κόσμος στη Δύση μαζί με την αποκαθήλωση του Θεού, αποκαθήλωσε και την Φύση από τον θρόνο της στην καρδιά του ανθρώπου. Την μετέτρεψε σε πεδίο αέναης εκμετάλλευσης, με ολοένα αρτιότερες μεθόδους. Αυτό αφενός διάνοιξε νέους δρόμους για την ανάπτυξη του πολιτισμού, της επιστήμης, της τεχνολογίας που αναβάθμισαν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων, αφετέρου, όμως, προκάλεσε αλυσιδωτές ανισορροπίες στη σχέση ανθρώπου και φύσης, με τις τεράστιες αρνητικές αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον.
Αν στον 19ο αιώνα η καταστροφή περιοριζόταν σε κάποιες περιοχές που έλαβε χώρα η βιομηχανική επανάσταση, σήμερα πλέον οι συνέπειες έχουν πλανητική διάσταση.
Στην εποχή μας, της αλματώδους πληθυσμιακής αύξησης, μιλούμε για 7,6 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, αλλά και της εκρηκτικής παραγωγικής διαδικασία που προσπαθεί να καλύψει μια ακόρεστη καταναλωτικά ανθρωπότητα, το φυσικό περιβάλλον δείχνει σημεία εξουθένωσης και εξάντλησης, απειλώντας με την κατάρρευσή του την ίδια τη ζωή.
Δεν υπάρχει σημείο του πλανήτη που να μην διαπιστώνουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, της επέκτασης της μόλυνσης, της έντονης κλιματικής αλλαγής.
Στο υπέδαφος και στο έδαφος, στα ύδατα της θαλάσσης και σε αυτά της ξηράς, σε λίμνες, ποτάμια και πηγές, στο φυτικό και στο ζωικό βασίλειο, στους πόλους και στις ερήμους, στη Σιβηρία και στον Αμαζόνιο -πρόσφατα παρακολουθήσαμε τις τρομερές πυρκαγιές στις δύο αυτές περιοχές.
Ο ορυκτός πλούτος εξαντλείται ανεπανόρθωτα, τα αποθέματα του πόσιμου ύδατος μειώνονται.
Η χωρίς όρια και, κυρίως, χωρίς όρους ανάπτυξη έχει γίνει μπούμερανγκ για τον άνθρωπο και τον σύγχρονο πολιτισμό του.
Η καταστρατήγηση του μέτρου επιφέρει αρνητικές συνέπειες, η ύβρις επιφέρει την νέμεση, όπως σοφά είχαν διατυπώσει την νομοτέλεια αυτή οι αρχαίοι Έλληνες.
Η επιστήμη και η τεχνολογία από θεραπαινίδες του ανθρώπου, που του ανοίγουν τους δρόμους της γνώσης και της προόδου μετατρέπονται σε μόνιμους δυνάστες.
Το ότι είμαστε στο κατώφλι της οικολογικής καταστροφής είναι ηλίου φαεινότερο.
Οι αντιδράσεις σε πλανητικό επίπεδο, παρά το γεγονός ότι ενίοτε καταλήγουν να εκφράζουν ακραίες και μη ρεαλιστικές απόψεις, δείχνουν εντούτοις ότι λαμβάνει χώρα κάποια αφύπνιση στις ανθρώπινες συνειδήσεις.
Πλέον ενώπιόν όλων μας τίθεται το δίλημμα ή αλλάζουμε η καταστρεφόμαστε. Αλλά προς τα πού αλλάζουμε; Κανείς βεβαίως σώφρων άνθρωπος δεν επιθυμεί να γυρίσουμε στις σπηλιές ή να ξαναγίνουμε τροφοσυλλέκτες. Μπορούμε όμως να βάλουμε ένα φρένο στην ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, με μηχανισμούς προστασίας και ελέγχου, με την προώθηση τεχνολογιών φιλικών προς την φύση, με την ενίσχυση ενός διαφορετικού μοντέλου ανάπτυξης, με λιγότερες σπατάλες σε ενέργεια και υλικά στοιχεία. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει εξαιρετικές λύσεις.
Όμως αγαπητοί φίλοι, αυτά τα βήματα όσο κι αν είναι απαραίτητα θα είναι ελλιπή αν δεν αλλάξει ο τρόπος θέασης του κόσμου από τον άνθρωπο, αν ο άνθρωπος δεν επανασυνδεθεί με το φυσικό του περιβάλλον με τη συνείδηση της κοινής δημιουργίας όλων, αν δεν βιώσει μέσα του το «ἰδοὺ κυρίου τοῦ θεοῦ σου ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ἡ γῆ καὶ πάντα, ὅσα ἐστὶν ἐν αὐτῇ (Δευτ. 10. 14) διότι «ο σεβασμός στην κτίση» σημαίνει «σεβασμός στον Δημιουργό και κτίστη των απάντων»
Μόνον με τέτοια σχέση ανθρώπου-φύσης, όπως υπάρχει στην Ορθοδοξία, και εμπεριέχει την ιερότητα, την εγκράτεια, το μέτρο, την ταπεινοφροσύνη, μπορεί να αποκατασταθεί μια νέα ισορροπία στο φυσικό περιβάλλον, αλλά και ταυτοχρόνως στο εσωτερικό ανθρώπινο περιβάλλον. Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος που ζει τόσο έντονα εξωτερικά, πλήττεται από εσωτερική ερημία, ελλείψει πνευματικών οριζόντων, αποστερημένος αξιών και αρχών, και εν τέλει πραγματικού νοήματος ζωής.
Η ριζική στροφή, επομένως, στη ζωή του ανθρώπου συνιστά και την λύση στο πρόβλημα της φύσης. Και η πραγματική λύση στο φυσικό περιβάλλον προϋποθέτει και την αλλαγή του εσωτερικού ανθρώπου,.
Ευχαριστώ
 
back to top