Σήμερα που κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών διακυβεύονται, η ανεργία διευρύνεται και το καθεστώς της κοινωνικής ασφάλισης αλλάζει, απειλείται πλέον η κοινωνική συνοχή. Ζούμε ένα μεταίχμιο της νεώτερης ιστορίας μας. Η κρίση εκτός από οικονομική έχει διαστάσεις κοινωνικές, ηθικές και πολιτικές. Τελικά, η διεθνής κρίση έφερε στην επιφάνεια όλες τις παθογένειες της ελληνικής οικονομίας. Ανέδειξε την υποχώρηση του ελληνικού κοινωνικο-οικονομικού μεταπολιτευτικού μοντέλου.

Η αβουλία και η απραξία της κυβέρνησης εδώ και μισό περίπου χρόνο κατέστησαν τη χώρα στόχο των κερδοσκόπων και την ανάγκασαν τελικά να λάβει πολύ πιο επώδυνα μέτρα, από ότι εάν τα είχε πάρει το φθινόπωρο. Αυτά τα μέτρα, όμως, που στερούνται αναπτυξιακής διάστασης οδηγούν την οικονομία σε ύφεση, την αγορά σε ασφυξία, χιλιάδες επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε απόγνωση και εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες στην ανεργία.

Η ένταση της κρίσης τείνει πλέον να επηρεάσει αρνητικά την ίδια την κοινωνική ειρήνη. Ο φόβος για το μέλλον, σε συνδυασμό με το έλλειμμα ασφάλειας, είναι διάχυτος. Η κοινωνική αναταραχή φαντάζει να βρίσκεται προ των πυλών. Αυτή η ζοφερή περιγραφή της πραγματικότητας μάς βυθίζει στην απαισιοδοξία. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να το αποφύγουμε πάση θυσία.

Είναι απαραίτητο να ξαναδούμε τις προτεραιότητές μας ως κοινωνία. Να κατανοήσουμε ότι τα οικονομικά μοντέλα υπάρχουν για να προάγουν την ευημερία των μελών μιας κοινωνίας και όχι το αντίστροφο.

Βρισκόμαστε μπροστά στην πρόκληση της Νέας Μεταπολίτευσης. Καλούμαστε να διαμορφώσουμε ένα άλλο κοινωνικο-οικονομικό υπόδειγμα. Ξεκινούμε με το ρόλο του κράτους. Το κράτος, όπως έδειξε η εμπειρία της αντιμετώπισης της κρίσης σε διεθνές επίπεδο, πρέπει να έχει προσδιορισμένες αρμοδιότητες. Ούτε να περιοριστεί, δηλαδή, σε απλό παρατηρητή της οικονομίας της αγοράς, ούτε όμως να υποκαθιστά την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Αν συμβεί η πρώτη περίπτωση θα δούμε την πραγματοποίηση μιας «δαρβινικού τύπου» κοινωνίας. Τα πάντα θα διέπονται από τον νόμο της επικράτησης του ισχυρότερου. Και αυτό δεν πρέπει να το επιτρέψουμε να συμβεί. Οι ασθενέστεροι, οι ευπαθείς κατηγορίες, η τρίτη ηλικία πρέπει να στηρίζονται με κάθε τρόπο.

Μου έλεγε φίλος που έχει εμπορικό κατάστημα πώλησης ενδυμάτων, πόσο έχει πέσει η κίνηση και ο τζίρος του μαγαζιού του τους τελευταίους μήνες. Και πόσο πολύ συμπιέζεται πλέον από τα λειτουργικά έξοδα, που μοιραία θα τον οδηγήσουν σε απολύσεις εργαζομένων, με τους οποίους μετά από πολύχρονη συνεργασία συνδέεται πια με φιλική σχέση.

Πριν ακόμη εφαρμοστούν τα μέτρα που εξήγγειλε η κυβέρνηση, οι συνέπειες από τη… μετρολογία είναι ήδη ορατές στην πραγματική οικονομία. Γιατί στην οικονομία, όπως λένε οι άνθρωποι της αγοράς, οι άνθρωποι της πιάτσας  δηλαδή, εκείνο που πρωτίστως μετράει είναι η ψυχολογία, το κλίμα. Το κλίμα λοιπόν, ήταν που ήταν στραβό, το… φάγε και ο γάιδαρος με την  αναποφασιστικότητα και τις αδικαιολόγητες καθυστερήσεις της κυβέρνησης στη λήψη μέτρων που θα απαντούσαν άμεσα στα παιχνίδια των κερδοσκόπων και τις απαιτήσεις των αγορών.

Σε μια κρίσιμη περίοδο, η κυβέρνηση αντί να επιδείξει γρήγορα ανακλαστικά, επί μήνες παλινδρομούσε ανάμεσα στις προεκλογικές υποσχέσεις που αφειδώς μοίραζε και την αδήριτη ανάγκη για λήψη μέτρων. Και η αναβλητικότητα αυτή στοίχισε ακριβά στη χώρα με την εκτίναξη του κόστους δανεισμού.

Η άγρια λιτότητα που βιώνει ο ελληνικός λαός δεν έχει προηγούμενο στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας. Και εφαρμόζεται από μια σοσιαλιστική κυβέρνηση που προεκλογικά ως αντιπολίτευση έταζε «λαγούς με πετραχήλια» υιοθετώντας κάθε λαϊκό αίτημα.

Το χειρότερο όμως, όλων είναι ότι δεν υπάρχει φως στο τούνελ, πλην ίσως εκείνου στην εκπομπή της Νικολούλη! Ουδείς στην κυβέρνηση μπορεί να μας διαβεβαιώσει ότι δεν θα ληφθούν πρόσθετα μέτρα. Ουδείς απαντά στο ερώτημα ποια θα είναι η διάρκειά τους. Μόνο για φέτος; Θα ισχύσουν όσο και το τριετές πρόγραμμα σταθερότητας ή θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα; Ως γνωστόν στην Ελλάδα, ουδέν μονιμότερον του προσωρινού. Ωστόσο, εάν δεν υπάρξει ένα χρονοδιάγραμμα εξόδου από την κρίση και κυρίως αν τα επώδυνα εισπρακτικά μέτρα δεν συνοδευτούν άμεσα από αναπτυξιακές «ανάσες» τότε με μαθηματική ακρίβεια θα αποτύχουν και θα πυροδοτήσουν ανεξέλεγκτες κοινωνικές εντάσεις.

«Οι Γερμανοί είναι φίλοι μας», κατά τη γνωστή ατάκα του Αρτέμη Μάτσα σε ταινία του παλιού καλού ελληνικού κινηματογράφου, όπου υποδύεται το δοσίλογο.
Η κρίση που ταλανίζει τη χώρα μας δεν αποκαλύπτει, μόνο, σε όλο τους το μεγαλείο, τις χρόνιες παθογένειες της οικονομίας μας, αλλά ξύνει και πληγές του παρελθόντος. Αναδεικνύει ταυτόχρονα και τις αδυναμίες της ευρωζώνης. Οι χώρες της οικονομικής ένωσης αποδεικνύονται ως σήμερα απρόθυμες και ανέτοιμες να συντονιστούν σε πολιτικό επίπεδο, με αποτέλεσμα η συνοχή τους να κινδυνεύει. Τον ακριβότερο λογαριασμό αυτής της πρακτικής, προς το παρόν τουλάχιστον, τον πληρώνει η Ελλάδα.
Κερασάκι στην τούρτα είναι η επίθεση από διεθνή μέσα ενημέρωσης που μας καθιστά ακόμη πιο ευάλωτους σε κερδοσκοπικά παιχνίδια. Αποκορύφωμα των αρνητικών δημοσιευμάτων, το προκλητικό εξώφυλλο του Γερμανικού περιοδικού Focus με τον τίτλο «Απατεώνες της Ευρώπης» ξυπνά μνήμες από τη ναζιστική κατοχή και ανασύρει από το χρονοντούλαπο το αίτημα καταβολής των γερμανικών αποζημιώσεων. Το διανθισμένο με την Αφροδίτη της Μήλου σε άσεμνη χειρονομία εξώφυλλο του περιοδικού στάθηκε αφορμή για να φτάσουμε στα όρια ενός «θερμού επεισοδίου» με τη Γερμανία.
Αναντίρρητα, η επιλογή του γερμανικού εντύπου είναι ακραία και έξω από κάθε ηθική και αισθητική. Φοβούμαι, όμως ότι εξίσου ακραία είναι και η αντίδραση στη χώρα μας ακόμη και θεσμικών παραγόντων. Το ζητούμενο όμως είναι πώς θα διαχειριστούμε την δικαιολογημένη καθʼ όλα αγανάκτηση των Ελλήνων, προκειμένου να μην βυθιστούν οι σχέσεις της χώρας μας με τους Ευρωπαίους εταίρους σε ακόμη μεγαλύτερη κρίση.
Η κακόγουστη αισθητικά πρόκληση του Focus που ευτελίζει την όποια κριτική διάθεση, με άλλοθι την ελευθεροτυπία, δεν πρέπει να μας παρασύρει. Δεν χρειαζόμαστε τούτη την ώρα ακραίες φωνές και αψυχολόγητες ενέργειες. Πολύ περισσότερο, κινήσεις εντυπωσιασμού για εσωτερική κατανάλωση. Έχουμε στέρεα επιχειρήματα που μπορούμε με νηφαλιότητα να αναδείξουμε.
Το στερεότυπο ότι ο Γερμανοί δεν μπορούν να πληρώνουν τον ευρωπαϊκό νότο  εν πολλοίς είναι ένα ιδεολόγημα. Ας μην ξεχνούμε ότι η Ελλάδα αποτελεί μεγάλη βιομηχανική αγορά για τη Γερμανία. Ας μην ξεχνούμε ότι η Γερμανία χρηματοδοτήθηκε αδρά από την Ε.Ε. για την ενίσχυση της οικονομίας της μετά την επανένωση.
Η επίθεση σε έναν λαό με όχημα ένα κλασσικό πολιτισμικό σύμβολο, την Αφροδίτη της Μήλου, αν μη τι άλλο αδικεί την ενιαία ιστορική παρακαταθήκη ολόκληρης της γηραιάς ηπείρου. Αδικεί πολύ περισσότερο ένα έθνος, που έβαλε τα θεμέλια της κοινής αυτής παρακαταθήκης. Με τέτοιες ενέργειες δυναμιτίζεται ό,τι πιο ακέραιο έχει να επιδείξει ως συγκριτικό της πλεονέκτημα η Ευρώπη. Ας αναλογιστούμε, όμως και εμείς πόσο αδικούμε την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό όταν αντί πανεθνικής προσπάθειας για την αντιμετώπιση της κρίσης στήνουμε σκηνικό οξύτητας και έντασης με εξεταστικές για την οικονομία.

«Αγαπάς την Ελλάδα; απόδειξη» έλεγε το σλόγκαν διαφήμισης της δεκαετίας του ’90 που προέτρεπε τους Έλληνες στο να ζητούν αποδείξεις για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών, με στόχο την πάταξη της φοροδιαφυγής. Θυμήθηκα το παλιό σλόγκαν μετά το αλαλούμ των τελευταίων ημερών με τις αποδείξεις που χρειάζεται να μαζεύει κάθε νοικοκυριό για να δικαιούται έκπτωση στη φορολόγησή του.

Αναμφίβολα, στην Ελλάδα δεν έχουμε τη φορολογική συνείδηση των βορείων εταίρων μας. Όποιος έχει τη δυνατότητα να αποφύγει με διάφορα τερτίπια τη φορολόγηση, συνήθως ενδίδει στον πειρασμό. Φτάσαμε στο σημείο η φοροδιαφυγή να θεωρείται μαγκιά. Αυτό δεν μας τιμά και θα πρέπει να αλλάξει. Όσο όμως υπάρχει η αίσθηση της ανισοκατανομής των φορολογικών βαρών, της αδικίας στη φορολογία των αδυνάτων και των κακών υπηρεσιών που αντισταθμιστικά παρέχει η πολιτεία στους πολίτες, η εμπέδωση φορολογικής συνείδησης δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Το μέτρο της συλλογής αποδείξεων άλλοτε ατονεί και άλλοτε επανέρχεται ως απάντηση στην αναποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών της πολιτείας που είναι επιφορτισμένοι με  την είσπραξη των φόρων. Στην αναποτελεσματικότητα προσθέστε και τα φαινόμενα διαφθοράς επίορκων υπαλλήλων που κανένα πόθεν έσχες μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να τους εντοπίσει! Με τη συλλογή των αποδείξεων λοιπόν, οι πολίτες, προκειμένου να εξασφαλίσουν το περιβόητο αφορολόγητο, θα καταστούν ουσιαστικά γρανάζι του φοροεισπρακτικού μηχανισμού, καλύπτοντας μεγάλες και εγγενείς αδυναμίες του κράτους. Ωστόσο, το εύρος των αποδείξεων που απαιτείται να συγκεντρώσουν οι φορολογούμενοι, προκειμένου να τύχουν έκπτωσης φόρου, όταν οι εξαιρέσεις αφορούν μεγάλο ποσοστό των οικογενειακών εξόδων, καθιστά τη συλλογή τους δύσκολη υπόθεση και ενέχουν τις προϋποθέσεις για διεύρυνση των αδικιών.