Στην Ιταλία, ο Μπερλουσκόνι την ανάγκη φιλοτιμία ποιούμενος έσπευσε να δικαιολογήσει το «στήσιμο» που επεφύλαξε στον Πρόεδρο της βουλής και τους εκπροσώπους τους ιταλικού έθνους ο Καντάφι, που πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στη Ρώμη. Η κατανόηση στα καπρίτσια του Λίβυου ηγέτη εξηγείται αν συνυπολογίσει κανείς τις οικονομικές συμφωνίες και κυρίως το ενδιαφέρον των Ιταλών για από κοινού αντιμετώπιση του σοβαρού μεταναστευτικού κύματος που δέχονται από τα αφρικανικά παράλια.

Το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί μεμονωμένα από κανένα κράτος. Χρειάζεται συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική. Στην Ελλάδα, χώρα της υπερβολής, αρεσκόμαστε στα θαύματα. Θαύματα, όμως στην πολιτική δεν συμβαίνουν. Το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης και της διαχείρισης δεκάδων χιλιάδων παράνομων μεταναστών που ήρθαν στη χώρα μας ευελπιστώντας να μπουν στον παράδεισο της Ευρώπης –γιατί έτσι βλέπουν τη γηραιά ήπειρο- δεν μπορεί να λυθεί σε χρόνους τηλεοπτικών δελτίων. Από τη στιγμή που η πολιτεία αποφάσισε να ασχοληθεί σοβαρά με το θέμα θα πρέπει να διασφαλίσει ανθρώπινες συνθήκες για τους παράνομους μετανάστες και όχι να τους στοιβάξει σε «αποθήκες ανθρώπων». Ας μη ξεχνούμε ότι και οι μετανάστες είναι άνθρωποι! Χρειαζόμαστε δηλαδή τις κατάλληλες υποδομές, για το κόστος των οποίων δεν μπορεί να… σφυρίζουν αδιάφορα οι εταίροι μας στην ΕΕ.

Τα σύνορα της Ελλάδας είναι ευρωπαϊκά σύνορα και θα πρέπει να φυλάσσονται αποτελεσματικότερα. Εμείς είμαστε το ανατολικό σύνορο της ΕΕ και στις μέρες μας δεν υπάρχει Διγενής Ακρίτας να το φυλά. Η πρόταση Καραμανλή για τη δημιουργία ευρωπαϊκής ακτοφυλακής έρχεται να καλύψει αυτό το κενό. Ξεκάθαρη, όμως θα πρέπει να είναι και η θέση της ΕΕ προς την Τουρκία, απ’ όπου κυρίως έρχονται οι ορδές των λαθρομεταναστών. Η ενταξιακή πορεία της γείτονος κρίνεται και από τη συμμόρφωσή της στην εφαρμογή του πρωτοκόλλου επαναπροώθησης παράνομων μεταναστών.

Για να γίνουν αυτά θα χρειαστεί εύλογος χρόνος. Τούτο, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι μέχρι να υπάρξει συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος, θα πρέπει να συνεχίσουν οι αρχές να αντιμετωπίζουν το κέντρο της πρωτεύουσας ως «ζώνη ανοχής στην ανομία», όπως συνέβη με τα Εξάρχεια και τα Ζωνιανά.

Ακούω τις βαρύγδουπες αναλύσεις για «στροφή στα δεξιά» μετά την εξαγγελία μέτρων από την κυβέρνηση για την αντιμετώπιση του οξυμένου προβλήματος της λαθρομετανάστευσης. Είναι οι ίδιοι που συνηθίζουν να λένε ότι «τα προβλήματα δεν έχουν χρώμα». Όταν η αστυνομία επιχειρεί, έχουμε κατ’ αυτούς «αναβίωση του αστυνομικού κράτους της δεξιάς». Όταν υιοθετεί αμυντική στάση, όπως το Δεκέμβρη, τότε την κατηγορούνε για παντελή απουσία και αυτοαναίρεση. Βεβαίως, για να πούμε και του στραβού το δίκιο, στην κριτική τους για την έξαρση της λαθρομετανάστευσης και συνεπακόλουθα της εγκληματικότητας δεν έχουν άδικο. Το κράτος άργησε να λάβει μέτρα. Ωστόσο, όποιος μίλαγε για το πρόβλημα εύκολα αφορίζονταν από τους δήθεν προοδευτικούς ως ακραίος και ρατσιστής.

Εδώ και καιρό είναι κοινό μυστικό ότι όποιος αποτολμά να διαβεί το κέντρο της πόλης, από την πλατεία Ομονοίας και κάτω νιώθει ανασφάλεια. Η συσσώρευση λαθρομεταναστών από το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και όλα τα –ιστάν σε περιοχές όπως ο Άγιος Παντελεήμονας έχει μετατρέψει τους γηγενείς κατοίκους της περιοχής σε μειονότητα! Με την ανοχή των αρχών, εξαθλιωμένοι λαθρομετανάστες καταλαμβάνουν εγκαταλελειμμένα δημόσια κτήρια που μετατρέπονται σε εστίες μολύνσεως. Η απουσία του κράτους εμφανής. Η κυκλοφορία τις νυχτερινές ώρες ενέχει πραγματικό ρίσκο. Οι οδομαχίες μεταξύ κατοίκων, αυτόκλητων υπερασπιστών τους και λαθρομεταναστών έφεραν το θέμα στην επικαιρότητα. Το ποτήρι είχε ξεχειλίσει.

Αρκούν οι επιχειρήσεις-σκούπα για την αντιμετώπιση του προβλήματος; Φυσικά όχι. Η κυβέρνηση εξήγγειλε μέτρα, όπως οι αυστηρότερες ποινές στους εμπόρους που διακινούν λαθρομετανάστες, η δημιουργία χώρων συγκέντρωσης τους και η επιμήκυνση της παραμονής σε αυτά από 3 σε 12 μήνες, ευελπιστώντας ότι έτσι θα αποθαρρύνει τους επίδοξους μετανάστες να έρθουν στη χώρα μας. Το πρόβλημα όμως δεν αντιμετωπίζεται μόνο με εθνικά μέτρα. Χρειάζεται σοβαρή ευρωπαϊκή πολιτική. Γι’ αυτό και ο πρωθυπουργός θέτει το ζήτημα στην ημερήσια διάταξη της επόμενης συνόδου κορυφής της ΕΕ. Καμία ευρωπαϊκή κοινωνία δεν μπορεί να ενσωματώσει ομαλά ανεξέλεγκτο αριθμό μεταναστών. Πόσο δε μάλλον όταν το νέο κύμα λαθρομεταναστών δεν μοιράζεται μαζί μας μια ευρύτερη κουλτούρα όπως οι βαλκάνιοι της δεκαετίας του ‘90, αλλά είναι κυρίως νεαρός ανδρικός πληθυσμός με χαρακτηριστικά θρησκευτικού φονταμενταλισμού.

Ένα εκλογικό αποτέλεσμα επιδέχεται διαφορετικές αναγνώσεις. Συνήθως η ανάγνωση δεν είναι άσχετη με τον τρόπο που αυτοτοποθετείται εκείνος που επιχειρεί να αναλύσει το πολιτικό μήνυμα της κάλπης. Κάποιοι στη Νέα Δημοκρατία διάβασαν ως μήνυμα των ευρωεκλογών την ανάγκη συνεργασίας με το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη. Λησμονούν ότι στην πολιτική δεν ισχύει πάντα η απλή αριθμητική. Οι πολιτικές πρωτοβουλίες άλλοτε δημιουργούν δυναμική και άλλοτε επιφέρουν αρνητικά αποτελέσματα.

Η ιστορία είναι κατά κανόνα διδακτική. Στις εκλογές του 1977 η ΝΔ του Κωνσταντίνου Καραμανλή κέρδισε τις εκλογές με… ψαλιδισμένα, όμως, τα ποσοστά της. Σε εκείνες τις εκλογές η Εθνική Παράταξη του Θεοτόκη απέσπασε το 7% των ψήφων και εξέλεξε 5 βουλευτές. Στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση, πολλοί θεώρησαν ότι η συνεργασία με την άκρα δεξιά και η διεύρυνση με επιφανή στελέχη από το διαλυμένο Κέντρο θα έδινε αν όχι θριαμβευτική, σίγουρα άνετη νίκη στη φιλελεύθερη παράταξη. Τα αποτελέσματα των εκλογών του 1981 είναι γνωστά. Η Νέα Δημοκρατία συνετρίβη από το τσουνάμι της «αλλαγής», στην οποία κάθε πολίτης έδινε το περιεχόμενο που επιθυμούσε.

Το μήνυμα των πολιτών στις ευρωεκλογές της Κυριακής ήταν ξεκάθαρο. Ουσιαστικές αλλαγές τώρα και όχι μερεμέτια. Απολογισμός και επιμερισμός ευθυνών σε όποιους αναλογούν. Η γενναία τοποθέτηση του πρωθυπουργού στο υπουργικό συμβούλιο πρέπει άμεσα να συνοδευτεί από συγκεκριμένες πράξεις για αλλαγές στους τομείς εκείνους της κυβερνητικής πολιτικής που καταδίκασαν οι πολίτες με την ψήφο τους. Αλλαγές στο μοντέλο οργάνωσης του κόμματος που δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, ίσως γιατί δεν έχουμε αντιληφθεί ότι βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μιας νέας εποχής που αλλάζει και το κομματικό φαινόμενο. Αλλαγές στην επικοινωνιακή πολιτική, που πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματική.

Το μήνυμα των εκλογών ήταν τόσο ηχηρό που λύνει τα χέρια του πρωθυπουργού. Δεν υπάρχουν ταμπού στην κυβέρνηση και το κόμμα. Η αποχή και η ψήφος διαμαρτυρίας προς το ΛΑΟΣ είναι μήνυμα να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα. Αν δεν τα αλλάξουμε, ακόμη και αν συνεργαστούμε με το κόμμα Καρατζαφέρη, αυτοί οι πολίτες θα εκφράσουν με άλλη επιλογή τη διαμαρτυρία τους.

Ας επιχειρήσουμε σήμερα μια πρώτη ανάγνωση του μηνύματος των ευρωεκλογών, αν και η εν θερμώ αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολές.

Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών είναι μια πρόκληση για την κυβέρνηση. Μπορεί να μετατραπεί σε ευκαιρία για ένα νέο ξεκίνημα για τη Νέα Δημοκρατία. Το μήνυμα των πολιτών ήταν ηχηρό. Οι πολίτες με την ψήφο τους καταδίκασαν λάθη και παραλείψεις της κυβέρνησης, καθώς επίσης καυτηρίασαν προκλητικές συμπεριφορές κυβερνητικών στελεχών.

Η δήλωση του πρωθυπουργού στο Ζάππειο δείχνει ότι το μήνυμα αυτό ελήφθη. Το στοίχημα είναι από αύριο με γενναίες πρωτοβουλίες η κυβερνώσα παράταξη να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών που επέλεξαν να στείλουν μήνυμα με την αποχή ή την ψήφο διαμαρτυρίας στα μικρά κόμματα.

Όσοι στο ΠΑΣΟΚ θριαμβολογούν επαναπαυόμενοι στις δάφνες του αποτελέσματος των ευρωεκλογών φαίνεται ότι δεν διδάχθηκαν από την οδυνηρή εμπειρία της ΝΔ στις ευρωεκλογές του 1999, τις οποίες αν και κέρδισε με ανάλογη διαφορά, τελικά έχασε τις εθνικές εκλογές του 2000.

Η πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα αποχή που αγγίζει το 50% θα πρέπει να μας προβληματίσει όλους. Είτε είναι μήνυμα απαισιοδοξίας των πολιτών, είτε απόρριψης του πολιτικού συστήματος είναι ενδεικτικό της απαξίωσης της πολιτικής. Χρέος μας είναι να πείσουμε τους πολίτες ότι είμαστε αποφασισμένοι να κάνουμε τις απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις. Πιστεύω, όμως, ότι το ζήτημα της αποχής που ταλανίζει όλη την Ευρώπη θα πρέπει να αντιμετωπισθεί θεσμικά με πρωτοβουλίες όπως η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στην κατάρτιση των ψηφοδελτίων, καθώς επίσης και η δυνατότητα επιλογής με σταυρό προτίμησης των ευρωβουλευτών.

Οι ευρωεκλογές ανέδειξαν και ένα πρόβλημα ποιότητας δημοκρατίας για τον τόπο. Μιλώ για τις δημοσκοπήσεις που από εργαλεία πολιτικής ανάλυσης και καταγραφής των τάσεων της κοινωνίας, τείνουν να μετατραπούν σε μέσο διαμόρφωσης πολιτικού κλίματος και επηρεασμού της κοινής γνώμης. Με δεδομένο ότι για πρώτη φορά επιτράπηκε η δημοσιοποίηση των δημοσκοπήσεων μέχρι την παραμονή των ευρωεκλογών, καλό θα είναι να αντλήσουμε χρήσιμα συμπεράσματα και να διδαχθούμε από αυτά.