25-07-2010_

Τα τελευταία χρόνια το ζήτημα της ταυτότητας επανέρχεται με ιδιαίτερα έντονο τρόπο στο προσκήνιο. Παρά την άποψη, που κυριαρχεί σε κύκλους της δυτικής διανόησης, ότι οδεύουμε ολοταχώς σε έναν κόσμο όπου θα εκλείπουν οι συλλογικές ταυτότητες με βάση την καταγωγή ή την γλώσσα, τα γεγονότα ενίοτε την διαψεύδουν.

Αναφέρομαι σε δύο πρόσφατα παραδείγματα από τον δυτικοευρωπαϊκό χώρο, τα οποία θα πρέπει να μας προβληματίσουν.

Το πρώτο αφορά την Καταλωνία. Το αίτημα για την αναγνώριση του καταναλικού έθνους ήταν γνωστό. Η μαζική συμμετοχή, όμως, στη διαδήλωση της Βαρκελώνης την παραμονή του τελικού Ισπανίας-Ολλανδίας στο Μουντιάλ εξέπληξε τους πάντες. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Καταλανοί διεκδίκησαν μεγαλύτερη αυτονομία μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου που απαγορεύει την αναγνώριση των Καταναλών ως διακριτό έθνος. Την επομένη, ορισμένοι παίκτες της ισπανικής εθνικής ομάδας που κατέκτησε το παγκόσμιο κύπελλο δεν πανηγύριζαν κρατώντας την ισπανική σημαία αλλά εκείνη της Καταλωνίας! Είναι φανερό ότι κάτι συμβαίνει στην πλούσια αυτή επαρχία της Ισπανίας των 7 εκατομμυρίων ανθρώπων (επί συνόλου 47) που αντιπροσωπεύουν το 25% του ΑΕΠ της χώρας.

Το δεύτερο παράδειγμα σχετίζεται με την ίδια την «καρδιά» της Ευρώπης, το Βέλγιο. Το χάσμα ανάμεσα στους Φλαμανδούς και τους γαλλόφωνους Βαλόνους συνεχίζει να βαθαίνει επικίνδυνα. Στις εκλογές της 13^ης Ιουνίου, το κόμμα της Νέας Φλαμανδικής Συμμαχίας (Ν-VΑ) κατέλαβε το 28,3% στην ολλανδόφωνη Φλάνδρα, όπου ζει το 60% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Ο 39χρόνος ηγέτης του, Μπαρτ ντε Βέβερ, δήλωσε πως θα εργαστεί για αυξημένη αυτονομία της Φλάνδρας στο οικονομικό και το κοινωνικό πεδίο, μεταθέτοντας τη συζήτηση για απόκτηση ανεξαρτησίας στο μέλλον, μη αποκρύβοντας ότι αυτός είναι ο τελικός του στόχος.

Ανάλογες τάσεις με διαφορετική ένταση παρατηρούνται επίσης στην περιοχή των Βάσκων, στην βόρεια Ιταλία, στην Σκωτία, σε περιοχές της Γαλλίας κ.ά.

Πως εξηγείται η συγκεκριμένη συμπεριφορά πολιτών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μιας οντότητας, με διάρκεια δεκαετιών, που έχει ως στόχο της την οικονομική και πολιτική ολοκλήρωση των συνιστωσών που την απαρτίζουν; Δεν συνιστά σχήμα οξύμωρο την εποχή της παγκοσμιοποίησης και της σταδιακής κατάργησης των συνόρων να αναδύονται αιτήματα ανεξαρτησίας και διακριτής ταυτότητας σε κράτη με εμπεδωμένους τους δημοκρατικούς θεσμούς και τον σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα;

18-07-2010_

Η υπόθεση του Καραγκιόζη και της επιδίωξης των Τούρκων να κερδίσουν την πατρότητά του μέσω της UNESCO είναι νομίζω χαρακτηριστική μιας λανθασμένης προσέγγισης του πολιτισμού. Πολλές φορές πέφτουμε και εμείς σε αυτό το σφάλμα μιας ιδιοκτησιακής σχέσης με το παρελθόν, η οποία δυστυχώς τις περισσότερες φορές παραμένει μόνο στην επιφάνεια, χωρίς την δημιουργική σχέση με το παρόν.

Κανένας πολιτισμός δεν είναι απόλυτα αυτόφωτος, η εκκίνησή του δεν επισυμβαίνει σε κάποιο ιδεατό σημείο μηδέν. Συνιστά μια νέα σύνθεση, υλικών, πνευματικών κατακτήσεων, προηγούμενων προσπαθειών. Το αποτέλεσμα είναι, όμως, πάντοτε κάτι νέο, μια νέα πρόταση στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Το κάθε έθνος βάζει τη δική του σφραγίδα, την δική του φιλοσοφία ζωής στο πνευματικό του δημιούργημα.

Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει να δούμε και τον Καραγκιόζη και κατ’ επέκταση το θέατρο σκιών στο σύνολό του. Πρόκειται για ένα είδος τέχνης με ιστορία ίσως και 2000 ετών, γέννημα της κινεζικής δραματουργίας, αν και οι πρώτες καταγραφές που διαθέτουμε για την ύπαρξη τέτοιων θεατρικών παραστάσεων είναι γύρω στο 1.000 μ.Χ. Έχει επιβιώσει ο γνωστός μύθος για τον Κινέζο αυτοκράτορα Βου Του, στην αυλή του οποίου, γύρω στο 121 π.Χ., κάποιος τετραπέρατος υπήκοός του «ανέστησε» την ψυχή της αγαπημένης του συζύγου, η οποία είχε πεθάνει, ως φιγούρα θεάτρου σκιών.

Από την βόρεια Κίνα το θέατρο σκιών, εξαπλώθηκε σε όλη την χώρα και αργότερα έγινε γνωστό στην Κεντρική Ασία και στην Ινδία. Ήδη εκείνη την εποχή υπήρχαν τρία είδη: το budashi που χρησιμοποιούνται τα χέρια ή γάντια, το kueileishsi που είναι οι μαριονέτες και το καθ’ αυτό θέατρο σκιών. Με το στρατό του Τζένγκις Χαν εξαπλώθηκε και σε άλλες περιοχές της Ασίας. Το 1767 η τεχνική αυτή από κάποιο Γάλλο ιεραπόστολο πέρασε στην δυτική Ευρώπη. Μάλιστα ο ίδιος ο Γκαίτε το 1774  ενδιαφέρθηκε και έστησε δική του παράσταση.

Στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ειδικά για τον Καραγκιόζη, υπάρχει η παράδοση για τον έξυπνο χωρατατζή εργάτη της Προύσας αλλά και για τον Υδραίο Μαυρομάτη που το έφερε στην Πόλη από την Κίνα.

Σε κάθε περίπτωση, η τέχνη του Καραγκιόζη στη νεοελληνική κοινωνία διασκέδασε και διαπαιδαγώγησε γενιές και γενιές Ελλήνων ενώ ανέδειξε με επιτυχία συγκεκριμένους τύπους και συμπεριφορές. Ο Έλληνας Καραγκιόζης με το μακρύ του χέρι αμφισβήτησε για δεκαετίες την επίσημη εξουσία, τον Βεζύρη, τους αντιπροσώπους του, όπως τον Βεληγκέκα, και λοιδόρησε τους υποταγμένους όπως τον Χατζηαβάτη ή τους μιμητές των ευρωπαϊκών σαλονιών όπως τον σιόρ Νιόνιο. Ο δικός μας, λοιπόν, Καραγκιόζης, παρά τη φτώχεια του και την κοινωνική του θέση, αναδείχθηκε σε πρόσωπο αντίστασης. Αυτή η παρακαταθήκη δεν σβήνει, επομένως, με αποφάσεις διεθνών οργανισμών, παρά μόνο εφόσον οι λαοί που την φέρουν την λησμονήσουν.

O κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος είναι Γραμματέας Πολιτικού Σχεδιασμού της Νέας Δημοκρατίας και Βουλευτή Λαρίσης.

11-07-2010_

Ο Άρθουρ Μίλλερ έγραψε τον «Θάνατο του Εμποράκου» το 1948.
Πηγή έμπνευσης του έργου του στάθηκε ο πατέρας του που είχε κατάστημα με γυναικεία ρούχα στη Νέα Υόρκη. Στο κραχ του 1929 καταστράφηκε κι από εκείνη την ημέρα έπαψε να κοιτάει το γιο του στα μάτια. Ο Γουίλλυ Λόμαν, ο εμποράκος του έργου, ζει την τελευταία ημέρα της ζωής του. Χωρίς δουλειά, χωρίς όνειρα, και με τον τρόμο ότι στα μάτια των άλλων θα είναι ένας αποτυχημένος. Μέσα από τη ζωή του Λόμαν, ενός πλασιέ (Death of a salesman είναι ο πρωτότυπος τίτλος), ο Μίλλερ εξετάζει το μύθο του αμερικανικού ονείρου, τις ελπίδες και τους φόβους της μέσης κοινωνικής τάξης. Το έργο, που παίζεται στην Ελλάδα με «εμποράκο» τον εξαιρετικό πάντοτε Θύμιο Καρακατσάνη και με μεγάλη επιτυχία, έχει μια δραματική επικαιρότητα.

Η επικαιρότητά του, 61 χρόνια μετά το ανέβασμά του στο Broadway, έγκειται σε δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η πρωτοφανής οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα και πλήττει ιδιαίτερα τους μικρομεσαίους. Η αύξηση των λουκέτων σε όλη την επικράτεια είναι εκρηκτική. Τα κίτρινο-κόκκινα ενοικιαστήρια και πωλητήρια στις βιτρίνες των κλειστών καταστημάτων μοιάζουν με κηδειόχαρτα. Συμβολίζουν το τέλος μιας άλλοτε σφύζουσας καταναλωτικής δραστηριότητας, η οποία, καλώς ή κακώς, στήριζε την ανάπτυξη. Από την αρχή του χρόνου έχουν κλείσει 16.000 εμπορικές επιχειρήσεις, ενώ οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες καθώς μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να βάλουν λουκέτο άλλες 30.000!

Πίσω, όμως, από τα κλειστά καταστήματα κρύβονται άνθρωποι, ζωές, ελπίδες. Το αμερικανικό όνειρο, τηρουμένων των αναλογιών, επικράτησε και στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες. Το χρήμα κατέστη η κυρίαρχη ή, μάλλον, η μοναδική αξία μιας μέχρι τότε παραδοσιακής κοινωνίας. Ο λιτοδίαιτος και εργατικός Έλληνας, μετατράπηκε μέσα σε διάστημα που ορίζουμε ως «one generation time» σε υπερκαταναλωτή. Ο ορίζοντας φαινόταν να μην έχει όρια. Όλα ήταν πιθανά, όλα μπορούσαν να συμβούν. Η κοινωνική κινητικότητα αυξήθηκε κατακόρυφα. Υπήρξαν, όμως, και σημάδια που θα έπρεπε να μας προβληματίσουν για την πορεία που πήραμε. Αδιαφορήσαμε λόγω της τεχνητής ευφορίας. Κι η έκπληξη για το «τέλος εποχής» είναι καθολική.

04-07-2010_

Στις δημοκρατίες ο ρόλος της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει θεσμική υπόσταση για την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος. Υπό αυτό το πρίσμα το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, όπως και οι εσωκομματικές διαδικασίες για τη νέα Πολιτική Επιτροπή, την Εκτελεστική Γραμματεία και τον Γραμματέα του κόμματος έχουν μια ευρύτερη σημασία για το πολιτικό σύστημα. Ιδιαίτερα σε αυτή την περίοδο της απαξίωσης της πολιτικής στη χώρα μας, οι εξελίξεις αυτές λαμβάνουν νέες και κρίσιμες διαστάσεις.

Για την ίδια την Νέα Δημοκρατία σηματοδοτεί το τέλος μιας δύσκολης μεταβατικής φάσης που άνοιξε με την εκλογή νέου προέδρου.

Πέρα από την αναμφισβήτητη επιτυχία στην εκπλήρωση των στόχων που είχαν τεθεί για την οργανωτική ανασυγκρότηση και ανανέωση του κόμματος, υπάρχουν δύο ζητήματα που χρήζουν ανάλυσης.

Το πρώτο είναι η διερεύνηση της αίσθησης που άφησε το συνέδριο στη κοινή γνώμη. Και αναφέρομαι όχι μόνο στα μέλη και τους οπαδούς της κεντροδεξιάς όσο, κυρίως, στην ευρύτερη κοινωνία.

Θεωρώ ότι αυτό που εξέλαβε ο κόσμος ως εντύπωση είναι ότι στη Νέα Δημοκρατία συμβαίνει κάτι καινούργιο, κάτι αλλάζει. Και αυτό συνιστά και τη μεγαλύτερη επιτυχία. Επιπλέον, ενισχύθηκε το ηγετικό προφίλ του Αντώνη Σαμαρά. Ο λόγος που εκφράζει, συγκροτημένος και συνάμα ριζοσπαστικός, διευρύνει το ακροατήριό του κόμματος. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την πυροδότηση της ελπίδας. Όχι, ως τη τυπική και συνήθως τεχνητή, ρητορική ένεση αισιοδοξίας. Ελπίδα, ως υπαρκτή δυνατότητα στο βάθος του χρόνου. Αν αυτό συμβεί, είναι ο μισός δρόμος μέχρι την τελική έκβαση της πολιτικής μάχης. Χωρίς υπερβολή, το κλίμα της απαισιοδοξίας έχει καλύψει τη χώρα, και η κοινωνία πραγματικά ασφυκτιά. Όποιος δώσει προοπτική, φως στην άκρη του τούνελ, όραμα, θα είναι ο κερδισμένος του παιχνιδιού. Η Νέα Δημοκρατία το μπορεί, όσο και να φαντάζει το έργο αυτό σήμερα τιτάνιο.

Το δεύτερο που πρέπει να δούμε είναι το δέον γενέσθαι για το ερχόμενο διάστημα. Σε συνέχεια των προηγούμενων διαπιστώσεων, ως αδήριτη ανάγκη αναδύεται το άνοιγμα στην κοινωνία. Όλα τα στελέχη του κόμματος, με επικεφαλής τον ίδιο τον Πρόεδρο, οφείλουν να μιλήσουν με τους πολίτες. Οφείλουν να αφουγκραστούν τις ανησυχίες του, τις σκέψεις του. Και κατόπιν να του προτείνουν μια νέα προοπτική. Με συγκεκριμένες προτάσεις, ρεαλιστικές, πραγματοποιήσιμες, τόσο σε κεντρικό επίπεδο όσο και στο τοπικό ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής. Με αποφασιστικότητα μακριά από τους καταστροφικούς λαϊκισμούς και ανέξοδη υποσχεσιολογία.