Ελλοχεύει κινδύνους για το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης η εκλογή ηγεσίας από την οργανωμένη βάση των μελών της; Θα είναι καθολικά μαζική η συμμετοχή των νεοδημοκρατών στην εκλογική διαδικασία της 29^ης Νοεμβρίου; Και αν όχι, θα υπάρξει ζήτημα νομιμοποίησης της νέας ηγεσίας; Τα παραπάνω είναι ερωτήματα που θα θέτονται όλο και εντονότερα όσο πλησιάζουμε στην ημέρα της ανάδειξης νέας ηγεσίας.

Είναι αλήθεια πρωτόγνωρη για τη Νέα Δημοκρατία -και πρωτοποριακή για τα πολιτικά μας πράγματα- η διαδικασία για την εκλογή νέας ηγεσίας από το σύνολο των μελών της, ακόμη και εκείνων που επιθυμούν να εγγραφούν την ώρα της ψηφοφορίας. Όπως αλήθεια είναι ότι τη διαδικασία αυτή την επέβαλε ουσιαστικά η βάση της παράταξης. Θα μου πείτε, μα είναι αντιδημοκρατική η εκλογή ηγεσίας από το συνέδριο; Φυσικά όχι. Άλλωστε, στα περισσότερα φιλελεύθερα κόμματα της Ευρώπης, οι ηγεσίες εκλέγονται από συνέδρια και όχι καθολική ψήφο των μελλών τους. Ωστόσο, η Νέα Δημοκρατία μετά το οδυνηρό αποτέλεσμα των εκλογών της 4^ης Οκτωβρίου -το χειρότερο στην ιστορία της- χρειάζεται μια δυναμική επανεκκίνηση. Και η ενεργός συμμετοχή του κόσμου της παράταξης στην ανάδειξη της νέας ηγεσίας είναι η καλύτερη εγγύηση για τη διασφάλιση της ενότητας και κυρίως για την οικοδόμηση μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης με την ελληνική κοινωνία.

Ο κίνδυνος όμως για τη Νέα Δημοκρατία προέρχεται από τους «βασιλικότερους του βασιλέως» που ξημεροβραδιάζονται στα «παράθυρα» των τηλεοράσεων πιάνοντας «στασίδι» από νωρίς το πρωί για να υπεραμυνθούν του υποψηφίου αρχηγού που υποστηρίζουν. Μιλώ για εκείνους - ευτυχώς λίγους- που δεν περιορίζονται στην ανάδειξη των θετικών στοιχείων του υποψηφίου που προκρίνουν, αλλά καταφέρονται εναντίων των «αντιπάλων» υποψηφίων. Δεν αντιλαμβάνονται ότι έτσι φθείρουμε μόνοι μας την όποια νέα ηγεσία θα εκλέξουμε; Δυστυχώς, μέχρι το συνέδριο σπαταλήθηκε πολύς χρόνος, αρχικά για διαδικαστικά ζητήματα και κατόπιν για άγονες αντιπαραθέσεις με φόντο το παρελθόν. Ξεχνούμε ότι στις εκλογές μας γύρισαν την πλάτη εκατοντάδες χιλιάδες νέοι άνθρωποι. Σας διαβεβαιώ ότι ουδόλως τους συγκινεί η συζήτηση για το χθες! Η αγωνία τους είναι για το σήμερα και το αύριο.

Αν λοιπόν, οι εκλογή νέας ηγεσίας γίνει με αναφορές στο παρελθόν και αναπαραγωγή διαχωριστικών γραμμών της δεκαετίας του ’90, φοβούμαι ότι δεν θα προσέλθουν στις κάλπες ούτε τα ήδη εγγεγραμμένα μέλη του κόμματος. Βεβαίως, η χαμηλή συμμετοχή δεν θέτει ζήτημα νομιμοποίησης του αποτελέσματος. Στο παρελθόν δεν αμφισβητήθηκε η εκλογή αρχηγών από πολύ στενότερα εκλεκτορικά σώματα. Θα έχει, όμως χαθεί μια μεγάλη ευκαιρία για δυναμική επανεκκίνηση της Νέας Δημοκρατίας. Αυτό το στοίχημα είναι κρίμα να το χάσουμε.

«Νίκη οχταετίας» χαρακτήρισε γνωστός δημοσιογράφος την εκλογική επικράτηση του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές της 4^ης Οκτωβρίου, σε τηλεοπτικό πάνελ για τις εξελίξεις στη Νέα Δημοκρατία και την ανάδειξη της νέας της ηγεσίας. Θυμήθηκα τις βαρύγδουπες αναλύσεις την επομένη των εκλογών της 7^ης Μαρτίου του 2004. Με νωπό το εκλογικό αποτέλεσμα, με μια πρωτόγνωρη είναι αλήθεια διαφορά των δύο κομμάτων εξουσίας που ξεπέρασε τις δέκα ποσοστιαίες μονάδες, τέτοιες αναλύσεις εισπράττονται συνήθως χωρίς αντίλογο. Ωστόσο, στις μέρες μας, τα δεδομένα -και ιδιαίτερα στην πολιτική- αλλάζουν με ταχύτατους ρυθμούς. Τα σπέρματα αυτών των προβλέψεων ενυπάρχουν, άλλωστε, στο εκλογικό αποτέλεσμα της πρόσφατης αναμέτρησης. Εξηγούμαι:

Πρώτον. Το εύρος της διαφοράς και η ευκολία της μετακίνησης του εκλογικού σώματος από το ένα κόμμα εξουσίας στο άλλο -λόγω και της απουσίας σημαντικών ιδεολογικών διαφορών μετά την μετατόπιση του ΠΑΣΟΚ σε φιλελεύθερες απόψεις- δείχνουν ότι οι πολίτες δεν δίδουν πια περίοδο ανοχής σε κανέναν. Με την ίδια ευκολία που «αγόρασαν» ελπίδα από τον κ. Παπανδρέου στις εκλογές, θα τον καταψηφίσουν αν διαπιστώσουν ότι αυτή αποδείχθηκε φρούδα.

Δεύτερον. Τα προβλήματα στην οικονομία λόγω και της διεθνούς κρίσης είναι γνωστά και δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια για την υλοποίηση φιλολαϊκών μέτρων που υποσχέθηκε αφειδώς το ΠΑΣΟΚ από τα προεκλογικά μπαλκόνια. Ήδη, η προσπάθεια τεχνητής διόγκωσης του ελλείμματος του προϋπολογισμού από το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης στόχο έχει την προετοιμασία της κοινής γνώμης για την μετάθεση στο μέλλον -αν όχι την αθέτηση- των προεκλογικών δεσμεύσεων.

Τρίτον. Το ΠΑΣΟΚ πέτυχε μια άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ο αρχηγός του εμφανίζεται κυρίαρχος του παιχνιδιού. Όταν, όμως, μετά από μια τέτοια εκλογική επικράτηση, με δυσκολία εκλέγεται ο εκλεκτός της ηγεσίας ως γραμματέας του κινήματος, είναι εμφανές ότι στο εσωτερικό του κόμματος υπάρχει συσσωρευμένη ένταση και πικρίες, διαφορετικές προσωπικές στρατηγικές, που μπορεί ευκολότερα να βγουν στην επιφάνεια με το πρώτο στραβοπάτημα της κυβέρνησης.

Πολύς θόρυβος έγινε αυτή την εβδομάδα για το ύψος του ελλείμματος. Η κακή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας, εξαιτίας και της διεθνούς οικονομικής κρίσης, δεν ήταν κρατικό μυστικό. Θυμίζω πως πρόκειται για μια κατάσταση που την είχε περιγράψει επαρκώς προεκλογικά ο πρώην πρωθυπουργός, λέγοντας όλη την αλήθεια στον ελληνικό λαό, ανεξαρτήτως αν η ειλικρίνειά του δεν επιδοκιμάστηκε.

Όσο καλών προθέσεων και αν είναι ο κ. Παπανδρέου, στην πολιτική δεν κρινόμαστε από τις προθέσεις μας, αλλά από την αποτελεσματικότητά μας. Ελπίζω η νέα κυβέρνηση να μην ακολουθήσει την πεπατημένη του φθηνού λαϊκισμού που ζήσαμε στο παρελθόν από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Ο δρόμος αυτός μπορεί να είναι πρόσκαιρα ευχάριστος, ωστόσο γρήγορα αποδεικνύεται ιδιαίτερα ολισθηρός.

Από τις πρώτες εξαγγελίες της νέας κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ ήταν η αλλαγή του εκλογικού νόμου και η δημοσιοποίηση της πρόθεσής της να υιοθετήσει το λεγόμενο γερμανικό μοντέλο. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει μέχρι τώρα γνωστά, 170 βουλευτές θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες στις οποίες θα χωριστεί όλη η χώρα και οι υπόλοιποι 130 με λίστα σε επίπεδο περιφέρειας. Στόχος του νέου συστήματος κατά τους εμπνευστές του είναι η απαλλαγή των πολιτικών από το «μαύρο πολιτικό χρήμα» και τις εξαρτήσεις που αυτό δημιουργεί σε οικονομικά συμφέροντα.

Η όλη συζήτηση έχει ως αφετηρία την ομολογία ότι για να πολιτευθεί κανείς στην αχανή εκλογική περιφέρεια της Β΄ Αθηνών ή γενικότερα στο λεκανοπέδιο της Αττικής και τη Θεσσαλονίκη χρειάζεται υπέρογκες δαπάνες, πολλαπλάσια χρήματα για την προβολή της υποψηφιότητάς του από εκείνα που ορίζει ο νόμος. Επομένως, αν δεν είναι πλούσιος, άνθρωπος από το χώρο του θεάματος ή γόνος πολιτικής οικογένειας και άρα κληρονόμος ονόματος -και όχι- μόνο θα αναγκαστεί να αναλάβει δουλείες σε συμφέροντα, προκειμένου να τύχει οικονομικής ενίσχυσης από επιχειρηματίες. Πράγματι, στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει ζήτημα. Στο παρελθόν η κυβέρνηση Σημίτη επιχείρησε να λύσει το πρόβλημα «σπάζοντας» τη Β΄ Αθηνών και τις περιφέρεις του λεκανοπεδίου. Το εγχείρημα απέτυχε διότι αντέδρασαν τα μεγαλοστελέχη που εκλέγονται στην περιοχή της πρωτευούσης και εκλαμβάνουν την περιφέρεια τους ως βιλαέτι.

Αντί να σπάσουν οι μεγάλες περιφέρειες σε πενταεδρικές ή εξαεδρικές, όπου η εμπειρία δείχνει ότι κανείς μπορεί να πολιτευθεί χωρίς ιδιαίτερες δαπάνες που υποθηκεύουν την ελευθερία του λόγου και της δράσης του βουλευτή, προκρίνεται η λύση της καθιέρωσης των βουλευτών δύο ταχυτήτων. Αυτών που θα εκλέγονται στις μονοεδρικές με σταυρό και εκείνων που θα διορίζονται με λίστα σε επίπεδο περιφέρειας. Θα χωρισθούν δηλαδή οι βουλευτές σε πατρίκιους και πληβείους. Από τη μια μεριά οι βουλευτές των μονοεδρικών που θα αναλώνονται σε κοινωνικές εκδηλώσεις, όπου οι πολιτικοί τους φίλοι θα αξιώνουν επιτακτικά την παρουσία τους, αλλά και σε διεκπεραιώσεις προσωπικών αιτημάτων ή άλλως ρουσφετιών. Θα είναι οι αναλώσιμοι του πολιτικού συστήματος.

Και από την άλλη μεριά θα είναι οι εκλεκτοί της ηγεσίας του κόμματος, που μόνη πηγή της δύναμής τους θα είναι η εύνοια του αρχηγού που τους διορίζει βουλευτές. Διορισμένοι βουλευτές, που βεβαίως δεν θα τολμούν θα ψελλίσουν διαφορετική γνώμη, ακόμη και σε ήσσονος σημασίας ζητήματα, από την άποψη του αρχηγού-εντολοδότη τους. Και φυσικά οι διορισμένοι αυτοί βουλευτές θα απαξιώνουν να συναναστρέφονται με τον λαό, από τον οποίο άλλωστε δεν αντλούν άμεσα τη δύναμή τους. Επ’ αυτού νομίζω συνηγορεί η μέχρι σήμερα εμπειρία από τον τρόπο κατάρτισης των ψηφοδελτίων επικρατείας, αλλά και της ευρωλίστας των κομμάτων.

Βεβαίως, οι αρχηγοί των κομμάτων -και πολύ περισσότερο τα καλούμενα περιβάλλοντά τους- έχουν κάθε λόγο να θέλουν τα κόμματά να μοιάζουν με λόχους, όπου δεν αμφισβητείται ποτέ και για τίποτα η αυθεντία της ηγετικής ομάδας. Το ερώτημα είναι πως θα ακούγεται δυνατά η φωνή των πολιτών, η φωνή της κοινωνίας; Από αδύναμους βουλευτές μονοεδρικών περιφερειών ή από διορισμένους εκπροσώπους τους στο κοινοβούλιο;

Αν ο σταυρός προτίμησης θεωρούμε ότι δημιουργεί παθογένειες στη λειτουργία του πολιτικού συστήματος, αυτές οφείλονται στην ελλιπή θωράκιση των θεσμών. Οι πολίτες θα πάψουν να ζητούν ρουσφέτια όταν πεισθούν ότι δεν μπορούν να γίνουν. Γιατί δεν ζητά, παραδείγματος χάρη, κανείς την παρέμβαση του πολιτικού για να περάσει το παιδί του στο πανεπιστήμιο; Πολύ απλά διότι γνωρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία παρέμβαση στο αδιάβλητο σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων. Αν καθιερωθούν παντού αδιάβλητες διαδικασίες με απόλυτη αξιοκρατία σε κάθε επίπεδο θα έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός για τον τόπο αλλά και για τη λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος.

Ο κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος είναι Βουλευτής Λαρίσης της Νέας Δημοκρατίας και διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.